Koniec podstawowego okresu przejściowego dla BPA. Producenci suplementów muszą zweryfikować opakowania

20 lipca 2026 r. kończy się podstawowy okres przejściowy przewidziany w unijnych przepisach zakazujących stosowania bisfenolu A w materiałach i wyrobach przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Zmiana obejmuje również sektor suplementów diety, ponieważ produkty te są prawnie klasyfikowane jako żywność. Dla producentów oznacza to konieczność weryfikacji opakowań bezpośrednich, dokumentacji dostawców, deklaracji zgodności oraz statusu materiałów znajdujących się już w magazynach.

Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/3190 wprowadziło zakaz stosowania bisfenolu A, czyli BPA, do produkcji określonych materiałów i wyrobów przeznaczonych do kontaktu z żywnością oraz zakaz wprowadzania na rynek unijny wyrobów wyprodukowanych z wykorzystaniem tej substancji. Przepisy weszły w życie wcześniej, jednak przedsiębiorcy otrzymali okresy przejściowe pozwalające na dostosowanie procesów technologicznych, łańcuchów dostaw i dokumentacji. Dla szerokiej grupy jednorazowych oraz wielorazowych wyrobów okres ten kończy się właśnie 20 lipca 2026 r.

Zmiana ma znaczenie dla polskich producentów suplementów diety niezależnie od tego, czy samodzielnie wytwarzają opakowania, zlecają konfekcjonowanie podmiotowi zewnętrznemu, czy kupują gotowe komponenty od wyspecjalizowanych dostawców. Odpowiedzialność przedsiębiorstwa wprowadzającego produkt na rynek nie ogranicza się bowiem do kontroli receptury i procesu produkcyjnego. Obejmuje również zapewnienie, że materiały pozostające w kontakcie z suplementem spełniają aktualne wymagania prawa żywnościowego.

Zakaz obejmuje więcej niż plastikowe butelki

BPA kojarzony jest przede wszystkim z tworzywami poliwęglanowymi oraz powłokami stosowanymi w metalowych opakowaniach. Zakres unijnego rozporządzenia jest jednak szerszy. Obejmuje wymagania dotyczące klejów, gum, żywic jonowymiennych, tworzyw sztucznych, farb drukarskich, silikonów oraz lakierów i powłok przeznaczonych do kontaktu z żywnością.

W sektorze suplementów analizie mogą więc podlegać nie tylko butelki i słoiki, ale również nakrętki, zamknięcia, dozowniki, miarki, kroplomierze, elementy opakowań płynnych, saszetki, blistry oraz wewnętrzne warstwy i powłoki opakowań. Rzeczywisty zakres oceny zależy od konstrukcji opakowania, rodzaju materiału, sposobu jego produkcji oraz przewidywanego kontaktu z produktem.

Szczególnej uwagi wymagają suplementy w płynie, oleje, shoty, syropy i preparaty zamykane w opakowaniach wielomateriałowych. W takich projektach ocena powinna obejmować cały system opakowaniowy, a nie wyłącznie jego najbardziej widoczny element. Znaczenie mogą mieć także uszczelki, membrany zabezpieczające, powłoki wewnętrzne zamknięć oraz komponenty wykorzystywane do dozowania produktu.

Nie oznacza to, że każde opakowanie z tworzywa sztucznego zawiera BPA ani że wszystkie dotychczas stosowane rozwiązania wymagają wymiany. Producent powinien jednak dysponować dokumentacją pozwalającą jednoznacznie ustalić skład i status prawny wykorzystywanego materiału. Ocena oparta wyłącznie na nazwie tworzywa, kolorze opakowania lub ogólnym zapewnieniu handlowym dostawcy może być niewystarczająca.

Co dokładnie zmienia się 20 lipca?

Zgodnie z przepisami jednorazowe wyroby do kontaktu z żywnością wyprodukowane z wykorzystaniem BPA według wcześniejszych zasad mogły być po raz pierwszy wprowadzane na rynek do 20 lipca 2026 r. Regulacja nie oznacza jednak automatycznego obowiązku wycofania tego dnia wszystkich zapasów opakowań i produktów znajdujących się już w legalnym obrocie.

Jednorazowe opakowania wprowadzone po raz pierwszy na rynek zgodnie z przepisami przejściowymi mogą być napełniane produktem i zamykane jeszcze przez 12 miesięcy po zakończeniu odpowiedniego okresu przejściowego. Gotowa żywność zapakowana zgodnie z tym mechanizmem może następnie pozostawać na rynku do wyczerpania zapasów.

To rozróżnienie jest ważne dla producentów suplementów, ponieważ w praktyce należy oddzielić moment wyprodukowania opakowania, jego pierwszego wprowadzenia na rynek, dostarczenia do zakładu, napełnienia suplementem oraz wprowadzenia gotowego produktu do obrotu. Każdy z tych etapów może mieć znaczenie przy ocenie, czy konkretna partia komponentów nadal może zostać wykorzystana.

Inaczej uregulowano część wyrobów wielokrotnego użytku. Takie wyroby, wprowadzone po raz pierwszy na rynek do 20 lipca 2026 r., mogą co do zasady pozostawać w obrocie do 20 lipca 2027 r. Dla określonego profesjonalnego wyposażenia wykorzystywanego w produkcji żywności przewidziano dłuższy termin pierwszego wprowadzenia na rynek — do 20 stycznia 2028 r. — oraz możliwość pozostawania w obrocie do 20 stycznia 2029 r.

Dla zakładów produkujących suplementy może to mieć znaczenie także przy zakupie nowych zbiorników, przewodów, filtrów, elementów systemów dozujących i innego wyposażenia, jeżeli ich powierzchnie mają kontakt z surowcem, półproduktem lub produktem gotowym. Nie każde urządzenie automatycznie podlega szczególnemu odstępstwu, dlatego jego status powinien być oceniany indywidualnie na podstawie przeznaczenia i dokumentacji producenta.

Deklaracja zgodności staje się kluczowym dokumentem

Rozporządzenie wymaga, aby objęte nim materiały i wyroby, które nie weszły jeszcze w kontakt z żywnością, były na poszczególnych etapach obrotu — z wyjątkiem sprzedaży detalicznej — objęte pisemną deklaracją zgodności. Dokumentacja potwierdzająca spełnienie wymagań powinna być dostępna i przekazywana właściwym organom bez zbędnej zwłoki na ich żądanie.

Deklaracja powinna identyfikować podmiot, który ją wystawia, producenta lub importera materiału, konkretny materiał pośredni albo gotowy wyrób do kontaktu z żywnością, datę wystawienia dokumentu, wykaz bisfenoli lub ich pochodnych wykorzystanych w produkcji oraz potwierdzenie zgodności z rozporządzeniem i odpowiednimi przepisami ramowymi.

Z perspektywy producenta suplementów samo stwierdzenie „BPA free” umieszczone w karcie produktu lub ofercie handlowej nie powinno zastępować kompletnej deklaracji zgodności. Dział jakości powinien być w stanie powiązać dokument z konkretnym numerem komponentu, specyfikacją, producentem, zastosowanym materiałem i — jeśli ma to znaczenie — okresem produkcji danej partii opakowań.

W praktyce przydatne będzie również sprawdzenie, czy dostawca zmienił skład materiału lub proces technologiczny w związku z nowymi wymaganiami. Zastąpienie BPA inną substancją nie może być traktowane wyłącznie jako operacja zakupowa. Zamiennik może wpływać na właściwości mechaniczne opakowania, barierowość, szczelność, odporność chemiczną, parametry zgrzewania, wygląd oraz kompatybilność z produktem.

Wymiana materiału może wymagać ponownej kwalifikacji opakowania

Zmiana opakowania lub jego warstwy wewnętrznej może wymagać przeprowadzenia formalnego procesu zarządzania zmianą. W przedsiębiorstwie produkującym suplementy powinny zostać zaangażowane przynajmniej działy jakości, technologii, zakupów, produkcji i regulacji.

W zależności od rodzaju produktu oraz skali modyfikacji konieczne może być ponowne sprawdzenie szczelności, odporności na transport, stabilności zamknięcia, dokładności dozowania albo zachowania materiału w kontakcie z formulacją. Przy suplementach płynnych i olejowych istotna może być również ocena interakcji z opakowaniem w czasie całego okresu przydatności.

W przypadku blistrów zmiana lakieru, kleju lub warstwy uszczelniającej może wpływać na parametry zgrzewania i szczelność gniazd. Przy saszetkach zmianie mogą ulec właściwości bariery wobec wilgoci i tlenu. Natomiast w opakowaniach z dozownikiem lub kroplomierzem nowy materiał może oddziaływać na elastyczność komponentu oraz powtarzalność podawanej porcji.

Dlatego decyzja o wykorzystaniu zamiennika powinna być oparta na analizie ryzyka. Producent powinien określić, które właściwości są krytyczne dla jakości i bezpieczeństwa danego suplementu, a następnie ustalić, czy dokumentacja dostawcy wystarcza do zatwierdzenia zmiany, czy konieczne są dodatkowe próby, badania migracji, testy funkcjonalne albo badania stabilności.

Największe wyzwanie: identyfikacja zapasów

Dla wielu zakładów problemem może być nie tyle pozyskanie nowych opakowań, ile prawidłowe zarządzanie zapasem komponentów zakupionych wcześniej. W magazynach mogą znajdować się materiały pochodzące od różnych producentów, dostarczone w różnych okresach i objęte dokumentacją o odmiennym poziomie szczegółowości.

Przedsiębiorstwo powinno być w stanie przypisać określony status prawny do konkretnej partii opakowań. Ważne jest ustalenie, kiedy wyrób został po raz pierwszy wprowadzony na rynek, jakie przepisy miały do niego zastosowanie oraz do kiedy może zostać wykorzystany. Nie należy przy tym utożsamiać daty przyjęcia do magazynu z datą pierwszego wprowadzenia na rynek unijny.

Dla producentów kontraktowych dodatkowym wyzwaniem jest podział odpowiedzialności z klientem. W niektórych projektach opakowanie dostarcza właściciel marki, w innych dobiera je i kupuje wytwórca. Umowa jakościowa powinna jasno wskazywać, która strona odpowiada za kwalifikację dostawcy, aktualność deklaracji zgodności, ocenę zmian oraz zatwierdzenie materiału przed rozpoczęciem produkcji.

Zmiana regulacyjna dotycząca całego łańcucha dostaw

Nowe wymagania nie są wyłącznie zadaniem producentów opakowań. Dotyczą również importerów, dystrybutorów, zakładów konfekcjonujących, właścicieli marek i producentów kontraktowych. Każdy uczestnik łańcucha powinien dysponować informacjami umożliwiającymi identyfikację materiału i potwierdzenie jego zgodności.

Dla polskiego sektora suplementów zakończenie podstawowego okresu przejściowego stanowi kolejny przykład sytuacji, w której jakość produktu nie może być rozpatrywana niezależnie od opakowania. Bezpieczeństwo suplementu zależy nie tylko od czystości surowców, jednorodności mieszanki czy prawidłowego przebiegu kapsułkowania, lecz także od materiałów wykorzystywanych podczas produkcji, przechowywania i dystrybucji.

Firmy, które nie zakończyły jeszcze przeglądu opakowań, powinny skoncentrować się na identyfikacji komponentów objętych regulacją, pozyskaniu aktualnych deklaracji zgodności, ustaleniu statusu zapasów oraz ocenie wpływu ewentualnych zmian materiałowych na stabilność produktu. W dłuższej perspektywie konieczne może być również uzupełnienie procedur kwalifikacji dostawców i zarządzania zmianą o wyraźne wymagania dotyczące bisfenoli.

Zakaz BPA nie oznacza jednorazowej wymiany jednego rodzaju butelki. Jest zmianą obejmującą projektowanie opakowań, dokumentację, zakupy, kontrolę jakości i współpracę z dostawcami. Dla producentów suplementów kluczowe będzie wykazanie, że każdy materiał mający kontakt z produktem został oceniony, zatwierdzony i może być wykorzystany zgodnie z obowiązującymi okresami przejściowymi.