Suplementy pod większym nadzorem. TraceMap ma przyspieszyć identyfikację ryzyka w łańcuchu dostaw

Suplementy diety pozostają jedną z najczęściej kwestionowanych grup produktów w unijnym systemie nadzoru nad bezpieczeństwem żywności. Z raportu opublikowanego 14 lipca 2026 r. przez Komisję Europejską wynika, że odpowiadały one za 85 proc. zgłoszeń w kategorii obejmującej żywność dietetyczną, suplementy diety i żywność wzbogacaną. Jednocześnie połowa analizowanych spraw była związana ze sprzedażą internetową. Dla polskich producentów, importerów i dystrybutorów oznacza to rosnące znaczenie identyfikowalności partii, weryfikacji surowców, kontroli deklarowanego składu oraz nadzoru nad ofertami publikowanymi w kanałach e-commerce.

Komisja Europejska przedstawiła roczny raport Alert and Cooperation Network, czyli sieci współpracy obejmującej między innymi system RASFF oraz mechanizmy wykorzystywane do wymiany informacji o niezgodnościach, zagrożeniach i podejrzeniach oszustw w łańcuchu żywnościowym. Dokument analizuje zgłoszenia przekazane w 2025 r., ale jego znaczenie wykracza poza podsumowanie ubiegłorocznych kontroli. Komisja wskazuje również na uruchomienie na początku 2026 r. narzędzia TraceMap, które ma łączyć dane pochodzące z różnych zgłoszeń, identyfikować zależności pomiędzy produktami i dostawcami oraz przyspieszać działania kontrolne i wycofywanie produktów z rynku.

Suplementy dominują w swojej kategorii

W 2025 r. do systemu ACN przekazano 709 zgłoszeń dotyczących żywności dietetycznej, suplementów diety i żywności wzbogacanej. Stanowiły one 8 proc. wszystkich zgłoszeń odnoszących się do żywności. W 58 proc. przypadków wskazywano na możliwość wystąpienia zagrożenia dla zdrowia, natomiast niemal 71 proc. spraw zakwalifikowano jako potencjalnie związane z oszustwem lub świadomym wprowadzeniem odbiorcy w błąd.

Największą część tej grupy stanowiły suplementy diety, na które przypadało około 85 proc. zgłoszeń. Dla porównania żywność dla niemowląt odpowiadała za 4 proc., produkty CBD oraz batony i proszki proteinowe po 2 proc., a pozostałe wyroby za 7 proc. Komisja podkreśliła również, że co druga sprawa była związana z handlem internetowym. Pokazuje to skalę trudności, jakie organy kontrolne napotykają przy nadzorowaniu produktów oferowanych za pośrednictwem platform sprzedażowych, sklepów zagranicznych i transgranicznych kanałów direct-to-consumer.

W praktyce produkt może zostać zaoferowany polskiemu konsumentowi przez podmiot działający poza krajem, a nawet poza Unią Europejską, bez tradycyjnej sieci dystrybucyjnej i bez fizycznej obecności przedsiębiorcy na rynku krajowym. Utrudnia to kontrolę dokumentacji, ustalenie odpowiedzialnego operatora oraz szybkie przeprowadzenie wycofania. Problem staje się szczególnie istotny przy małych przesyłkach realizowanych bezpośrednio do konsumentów.

Główne problemy: deklaracje, niedozwolone składniki i niezgodność zawartości

Najczęściej raportowanym problemem były nieprawidłowe lub wprowadzające w błąd komunikaty dotyczące właściwości produktów. Odpowiadały one za około 39 proc. wskazanych niezgodności. Dotyczyły między innymi deklaracji sugerujących zapobieganie chorobom, działanie przeciwzakaźne, poprawę metabolizmu energetycznego czy ochronę przed chorobą Alzheimera.

Kolejnym istotnym obszarem było stosowanie składników, które nie zostały dopuszczone do użycia w określonej kategorii produktów albo posiadały status nowej żywności wymagającej wcześniejszej autoryzacji. W zgłoszeniach pojawiały się między innymi CBD, tongkat ali, nikotynamid mononukleotyd, sole beta-hydroksymaślanu oraz określone surowce grzybowe. Odnotowywano także substancje farmakologicznie czynne, takie jak sildenafil, tadalafil czy sibutramina, które mogły być obecne w produktach promowanych jako środki wspierające redukcję masy ciała, sprawność seksualną lub wydolność fizyczną.

Istotnym problemem pozostały rozbieżności pomiędzy zawartością składnika deklarowaną na etykiecie a wynikiem analizy laboratoryjnej. Według raportu często dotyczyły one niższych niż deklarowane poziomów witamin. W systemie pojawiały się również zgłoszenia dotyczące metali ciężkich, niezadeklarowanych alergenów, ciał obcych, zanieczyszczeń mikrobiologicznych, w tym bakterii Salmonella, oraz nadmiernej zawartości witamin i żelaza.

Dla producenta suplementów nie jest to wyłącznie zagadnienie zgodności etykiety. Rozbieżność może wynikać z niejednorodności mieszanki, niewłaściwego pobrania próbki, niedostatecznej stabilności składnika, błędnego przeliczenia nadmiaru technologicznego albo zmiany zawartości substancji aktywnej podczas przechowywania. Każdy z tych scenariuszy wymaga innego działania korygującego i innego sposobu zarządzania ryzykiem.

Import spoza Unii pozostaje obszarem podwyższonego ryzyka

Większość zgłoszeń dotyczących niezgodnych produktów pochodziła spoza Unii Europejskiej. Najczęściej wskazywano Stany Zjednoczone, Chiny oraz Wielką Brytanię. Problemy dotyczyły przede wszystkim składników niedopuszczonych na rynku unijnym, nowych surowców bez wymaganej autoryzacji oraz przekazów marketingowych niezgodnych z europejskimi zasadami.

Komisja opisała także wspólne działania DG TAXUD i DG SANTE ukierunkowane na suplementy diety sprzedawane w internecie. Kontrolami objęto między innymi przesyłki o wartości poniżej 150 euro kierowane do konsumentów za pośrednictwem dużych platform e-commerce. Szczególną uwagę poświęcono produktom przeznaczonym do wspierania sprawności seksualnej, redukcji masy ciała, budowania masy mięśniowej, poprawy wydolności sportowej oraz preparatom reklamowanym jako rozwiązania na ból, zaburzenia psychiczne lub określone choroby. Podejrzane przesyłki mogły być wstrzymywane przez służby celne, a następnie kierowane do właściwych organów bezpieczeństwa żywności w celu podjęcia decyzji o ich dopuszczeniu, dalszym badaniu albo odmowie wprowadzenia na rynek.

Dla polskich importerów oznacza to konieczność szerszego spojrzenia na kwalifikację dostawcy. Sam certyfikat analizy albo deklaracja producenta mogą być niewystarczające, szczególnie gdy surowiec lub gotowy produkt pochodzi z rynku, na którym obowiązują inne zasady dotyczące statusu składników i oświadczeń zdrowotnych.

Weryfikacja powinna obejmować nie tylko parametry jakościowe, ale również status novel food, możliwość użycia składnika w suplementach diety, zgodność specyfikacji z dokumentacją dostawcy, kompletność metod badawczych oraz ocenę ryzyka zafałszowania. W przypadku surowców roślinnych istotne pozostają również identyfikacja gatunkowa, część wykorzystanej rośliny, zastosowany proces ekstrakcji, użyty rozpuszczalnik oraz poziom standaryzacji.

TraceMap połączy dane o dostawcach, partiach i niezgodnościach

Jednym z najważniejszych elementów raportu jest informacja o uruchomieniu na początku 2026 r. systemu TraceMap. Narzędzie ma wspierać organy państw członkowskich w łączeniu informacji pochodzących z różnych zgłoszeń i wcześniejszym rozpoznawaniu powtarzających się zależności.

Według Komisji TraceMap pozwoli lepiej ukierunkowywać kontrole, identyfikować nowe zagrożenia, ustalać powiązania pomiędzy sprawami oraz przyspieszać wycofywanie produktów. System został już wykorzystany w rzeczywistych działaniach dotyczących złożonego incydentu w łańcuchu dostaw, w którym ustalenie wspólnego źródła zanieczyszczenia wymagało zestawienia informacji przekazywanych przez różne państwa i przedsiębiorstwa.

Z punktu widzenia polskiego sektora suplementów kierunek zmian jest czytelny. Dane o produkcie, partii, dostawcy surowca, producencie kontraktowym i kanałach dystrybucji będą coraz łatwiejsze do zestawienia na poziomie europejskim. Niezgodność wykryta w jednym państwie może szybciej prowadzić do kontroli produktów zawierających ten sam składnik albo pochodzących od tego samego dostawcy w innych krajach.

Identyfikowalność musi obejmować więcej niż numer partii

Spełnienie formalnego obowiązku identyfikowalności „krok wstecz – krok naprzód” może nie wystarczyć do skutecznego zarządzania bardziej złożonym zdarzeniem. Producent powinien być w stanie szybko ustalić, które partie wyrobu gotowego zawierają konkretną partię surowca, do jakich odbiorców zostały dostarczone oraz czy ten sam materiał wykorzystano w produktach wytwarzanych dla innych marek.

Szczególnego znaczenia nabiera to w produkcji kontraktowej. Jeden surowiec może trafić do wielu receptur, klientów i kanałów sprzedaży. Brak odpowiedniego powiązania danych może wydłużyć analizę zasięgu niezgodności i prowadzić do wycofania większej liczby produktów, niż byłoby to konieczne przy precyzyjnej identyfikacji partii.

Firmy powinny również uwzględnić sprzedaż internetową w procedurach wycofania. Obejmuje to możliwość identyfikacji klientów, zablokowania oferty na stronie i platformach zewnętrznych, zatrzymania realizacji zamówień oraz przekazania jednolitego komunikatu wszystkim partnerom logistycznym.

Co raport oznacza dla polskiego rynku?

Raport nie ustanawia nowych obowiązków prawnych, ale pokazuje kierunek rozwoju kontroli. Nadzór staje się coraz bardziej oparty na danych, analizie powiązań i współpracy transgranicznej. W przypadku suplementów diety szczególna uwaga będzie koncentrować się na produktach internetowych, imporcie spoza Unii, nieautoryzowanych surowcach, deklaracjach zdrowotnych oraz zgodności rzeczywistego składu z oznakowaniem.

Dla rzetelnych producentów może to oznaczać ograniczenie nierównej konkurencji ze strony podmiotów oferujących produkty niespełniające wymagań. Jednocześnie wzrośnie znaczenie dokumentacji potwierdzającej jakość i legalność surowca, badań wyrobu gotowego, monitorowania stabilności oraz kontroli treści publikowanych w sklepach internetowych i serwisach partnerów handlowych.

TraceMap może skrócić czas od wykrycia problemu do ustalenia jego źródła. Dla przedsiębiorstw oznacza to potrzebę równie szybkiego dostępu do własnych danych. Firma, która nie jest w stanie sprawnie odtworzyć przepływu surowca i produktu, może mieć trudności z określeniem skali zdarzenia oraz przedstawieniem organom kontrolnym wiarygodnych informacji.