Logistyka leków w Polsce – optymalizacja dostaw w obliczu wzrostu zapotrzebowania

Rynek farmaceutyczny w Polsce rośnie w bardzo szybkim tempie, a jednym z najlepszych na to dowodów jest fakt, że tylko w pierwszym kwartale 2025 r. Polacy kupili 450 mld opakowań leków. To aż o 3,5% więcej niż rok wcześniej. Co więcej, niemal 90% pacjentów deklaruje, że regularnie sięga po leki na receptę. Polska znajduje się dziś w czołówce Europy pod względem spożycia leków i wszystko wskazuje na to, że ten trend będzie się utrzymywał. Wpływ na to mają trzy główne czynniki: starzenie się społeczeństwa, coraz częstsze występowanie chorób cywilizacyjnych oraz rosnąca świadomość zdrowotna i lepsza diagnostyka.

Starzejemy się, chorujemy i… potrzebujemy więcej leków

Mediana wieku Polaków wynosi już niemal 43 lata, a prognozy wskazują, że w ciągu 25 lat wzrośnie ona do 52 lat. Oznacza to, że będziemy społeczeństwem coraz starszym i naturalnie coraz bardziej schorowanym. Dodatkowo około 70% przypadków śmierci w Polsce ma dziś związek z chorobami cywilizacyjnymi, takimi jak cukrzyca, otyłość czy schorzenia sercowo-naczyniowe. Do tego dochodzi coraz lepsza diagnostyka – dzięki nowoczesnemu sprzętowi, programom profilaktycznym i kampaniom edukacyjnym pacjenci częściej i szybciej podejmują decyzję o rozpoczęciu terapii. Wszystkie te zjawiska sprawiają, że zapotrzebowanie na leki nie tylko rośnie, ale w długiej perspektywie będzie rosło jeszcze szybciej. To z kolei stawia ogromne wyzwania przed różnymi branżami około farmaceutycznymi, w tym także przed logistyką farmaceutyczną.

Nie ma miejsca na kompromisy w logistyce farmaceutycznej

Warto podkreślić, że transport leków różni się diametralnie od transportu innych dóbr. Tu w szczególności nie ma miejsca na opóźnienia czy kompromisy jakościowe. Przewóz leków wymaga utrzymania ciągłości łańcucha chłodniczego, pełnej identyfikowalności każdej partii, stosowania monitoringu GPS i systemów IoT pozwalających śledzić warunki przewozu w czasie rzeczywistym. W wielu przypadkach potrzebne są także specjalne uprawnienia kierowców, przeszkolenie oraz wykorzystanie wyspecjalizowanych technologii wspierających fracht. Każdy element tego procesu musi być zsynchronizowany, bo nawet najmniejsze opóźnienie czy odstępstwo od standardu może przełożyć się na brak dostępności preparatów w aptece, szpitalu czy u pacjenta, na co absolutnie nie jesteśmy w stanie się zgodzić.

Doświadczenia i praktyki wypracowane przez firmy z sektora farmalogistyki w pełni odpowiadają na specyficzne wymagania i potrzeby związane z obrotem lekami. Doskonale zorganizowane magazyny farmaceutyczne, komory przeładunkowe, automatyzacja procesów pakowania i sortowania w dużej dyscyplinie temperaturowej i czasowej, umożliwiają sprawne przygotowywanie transportu leków. Natomiast sam przewóz paczek realizowany jest z zachowaniem najwyższych standardów zgodnych z Dobrą Praktyką Dystrybucyjną (GDP), z pełnym monitoringiem trasy pojazdu oraz warunkami panującymi w autach dwukomorowych, zarówno w temperaturze 15-25°C, jak i 2-8°C. Takie rozwiązania są gwarantem najwyższych standardów, wysokiej jakości i bezpieczeństwa, które w przypadku leków odgrywają kluczową rolę.

Co istotne, logistyka leków nie polega dziś jedynie na magazynowaniu i przewiezieniu towaru. To złożony system, w którym ogromną rolę odgrywa dyscyplina, precyzja i zdolność reagowania na nieprzewidziane zdarzenia. Przykładem mogą być okresy wzmożonych zachorowań sezonowych albo sytuacje kryzysowe, takie jak pandemia COVID-19. Wówczas to właśnie sprawna logistyka decyduje o tym, czy pacjenci otrzymają swoje leki na czas. Nie sposób też nie wspomnieć o sytuacji zagrożenia wojennego – leki w tak krytycznych momentach stają się jednym z najcenniejszych zasobów kraju.

Logistyka jest gotowa na zwiększony popyt

Aby sprostać tym wyzwaniom, operatorzy logistyczni wprowadzają szereg rozwiązań nastawionych na optymalizację dostaw. Jednym z kluczowych elementów jest dywersyfikacja lokalizacji magazynów, hurtowni farmaceutycznych i hubów dystrybucyjnych. Rozproszenie takich jednostek zwiększa odporność systemu na ewentualne zakłócenia, minimalizuje ryzyko braków lekowych i przyspiesza czas dostaw. Taka dywersyfikacja lokalizacyjna magazynów czy komór przeładunkowych umożliwia znacznie szybsze realizowanie zamówień dla szpitali oraz aptek, pozwala jeszcze lepiej zorganizować i zoptymalizować przejazd, co w ogólnym rozrachunku usprawnia dostarczenie paczek, ale też korzystnie wpływa na koszt transportu i środowisko.

Równolegle coraz więcej obiektów magazynowych jest wyposażanych w inteligentne systemy i roboty wspierające proces kompletacji zamówień. Automatyzacja pozwala nie tylko skrócić czas realizacji, ale też zwiększyć bezpieczeństwo i ograniczyć ryzyko błędów, co w przypadku leków jest kluczowe. Magazyny stawiają na inteligentne maszyny – m.in. sortery, które odciążają pracowników magazynowych od prostych powtarzalnych prac prowadzonych na dużą skalę, tym samym oddelegowując ich do działań, które nie mogą odbywać się bez szczególnego zaangażowania i nadzoru człowieka. W magazynach również powinien być zaimplementowany system zarządzania magazynem (WMS), którego naczelnymi zadaniami są zapewnienie pełnej kontroli nad stanami magazynowymi, usprawnienie procesów, takich jak przyjęcie, składowanie i wydanie towarów, a także zwiększenie efektywności operacyjnej poprzez automatyzację. Precyzja, pełen monitoring i dyscyplina są w działalności farmalogistycznej niezwykle istotne, ponieważ każda potencjalna pomyłka może mieć znaczenie w wymiarze zdrowia i życia pacjentów. Tak dobra organizacja przekłada się także na możliwość sprawnego zwiększania skali działania, co w kontekście rosnącego zapotrzebowania na leki jest także bardzo istotne.

Optymalizacja tras to te z optymalizacja kosztów, czasu i śladu CO₂

Co więcej, duże znaczenie w kwestii zwiększającego się popytu na leki ma też optymalizacja tras kurierskich. Precyzyjne planowanie przewozów pozwala ograniczać koszty, skracać czas przejazdu i zwiększać punktualność dostaw. Wraz z rosnącym zapotrzebowaniem na leki, ale także wraz ze zwiększającymi się oczekiwaniami co do jakości realizowanych usług – poziom optymalizacji tras osiąga swoje apogeum. Czas realizacji dostaw, który w niejednym przypadku odgrywa pierwszorzędne znaczenie także ulega skróceniu przy strategicznie zaplanowanych działaniach. A na dodatek, w wielu przypadkach optymalizacja trasy znacząco przyczynia się do redukcji emisji CO₂, co ma znaczenie nie tylko ekonomiczne, ale i ekologiczne. Dzięki optymalizacji tras, kierowcy mogą pokonywać krótsze odcinki tras do wielu lokalizacji, co znacznie usprawnia ogólną realizację zamówień.

Filar systemu ochrony zdrowia

Rosnące zapotrzebowanie na leki oznacza, że logistyka farmaceutyczna staje się jednym z istotnych filarów systemu ochrony zdrowia. Nawet najbardziej zaawansowana produkcja farmaceutyków nie zagwarantuje pacjentom stałego dostępu do terapii bez stabilnych i sprawnie funkcjonujących łańcuchów dostaw. Dlatego optymalizacja procesów logistycznych – od magazynowania, przez dystrybucję, aż po transport w warunkach ściśle kontrolowanych – nie jest dziś opcją, a koniecznością. Potwierdzają to także prace legislacyjne prowadzone na poziomie unijnym, gdzie procedowany jest projekt tzw. pakietu farmaceutycznego. Wprowadzenie tych przepisów będzie stanowiło najprawdopodobniej największa rewolucję lekową od 30 lat. Ważnym aspektem, który opiekuje ten zbiór aktów jest kwestia dostępności leków i właśnie ich transportu. W procedowanych regulacjach ranga transportu farmaceutycznego została podniesiona i wskazana, jako jedna z kluczowych ze względu na bezpieczeństwo zdrowotne pacjentów. 

Bezapelacyjnie dostępność i bezpieczeństwo lekowe powinno być naszym priorytetem też szczególnie ze względu na trudną sytuację geopolityczną. Co więcej, dobrze zorganizowany system logistyczny i sprawne dostawy farmaceutyków są kluczowe zwłaszcza ze względu na bardzo duże uzależnienie Polski od leków i substancji czynnych sprowadzonych z zagranicy. Choć w Polsce znajduje się ok. 100 zakładów farmaceutycznych, to ponad 70% substancji czynnych wykorzystywanych w produkcji leków w Europie pochodzi z Chin i Indii. A w Polsce odsetek ten jest jeszcze wyższy i wynosi 80%. Lekcje, które jako kraj wynieśliśmy w pandemii COVID-19 to właśnie konieczność uodpornienia łańcuchów dostaw, które naprawdę – w każdej chwili z różnych często nieprzewidzianych powodów mogą zostać przerwane. Rozwój efektywnych systemów logistyki może znacząco zapobiegać takim zdarzeniom, jakich już doświadczyliśmy w naszej dotychczasowej historii. Dlatego tak niezbędne jest stałe prowadzenie inwestycji i zmian, które usprawnią procesy logistyczne w farmacji, unowocześniają systemy i zwiększają ich efektywność. Silne poczucie odpowiedzialności, obecne w firmach logistycznych wspierających branżę farmaceutyczną, sprawia, że nieustannie doskonalą one każdy etap procesu dostaw leków do pacjentów. Idzie to w parze ze świadomością systematycznego wzrostu zapotrzebowania farmaceutyków w nadchodzących latach, która skłania do podejmowania kolejnych działań ukierunkowanych na optymalizację procesów magazynowania i ich transportu.

Logistyka leków stoi przed odpowiedzialnym zadaniem. Musi sprostać rosnącemu popytowi, zagwarantować bezpieczeństwo i stabilność dostaw, a jednocześnie stale się rozwijać, wdrażając innowacje technologiczne i organizacyjne, a także optymalizować swój wpływ na środowisko. W obliczu nieuchronnego starzenia się społeczeństwa, wzrostu liczby chorób cywilizacyjnych oraz coraz lepszej diagnostyki medycznej, tylko sprawna, zoptymalizowana i profesjonalna logistyka będzie w stanie odpowiedzieć na potrzeby pacjentów oraz całego systemu ochrony zdrowia. Na drodze stoi wiele wyzwań – od zmian klimatycznych, przez dynamiczne otoczenie legislacyjne, po niepewną sytuację gospodarczą. Priorytetem pozostaje jednak bezpieczeństwo, zdrowie i życie polskich pacjentów. Dlatego z roku na rok rośnie znaczenie profesjonalizacji usług transportu farmaceutycznego oraz świadomości samych pacjentów, co pozwala wierzyć, że nawet gwałtownie rosnący popyt na leki oraz nagłe sytuacje na rynku nie zakłócą funkcjonowania polskiego systemu logistycznego.

Zobacz również: Przyszłość logistyki farmaceutycznej: Big Data, IoT i autonomiczne dostawy w praktyce (Polska i UE)

Przejdź do artykułu