Zrównoważone opakowania farmaceutyczne: projektowanie struktury i grafiki, wyzwania materiałowe oraz cyfrowa komunikacja

W obliczu rosnących wymagań regulacyjnych, presji środowiskowej i potrzeby transparentnej komunikacji z pacjentem, opakowanie przestało być jedynie nośnikiem produktu. Stało się narzędziem strategicznym – łączącym funkcje ochronne, edukacyjne, wizerunkowe i technologiczne.

W artykule przyglądamy się, jak firmy farmaceutyczne mogą projektować opakowania w sposób zrównoważony, spójny i zgodny z przepisami – od ecodesignu i materiałów PCR, przez cyfrową komunikację, aż po centralizację procesów i wykorzystanie globalnych insightów.

Ecodesign w praktyce – jak projektować opakowania z myślą o środowisku?

Integracja zasad zrównoważonego rozwoju w całym procesie rozwoju opakowań

Ecodesign to podejście, które integruje zasady ekologiczne na każ- dym etapie rozwoju opakowania – od pierwszych konceptów, przez projekt grafiki i kształtu, adaptację opakowań na różne formaty i warianty, aż po DTP i przygotowanie plików do druku (reprografię). Już na etapie kreacji warto uwzględnić ograniczenie liczby kolorów i zużycia farb, co przekłada się na mniejszą liczbę płyt lub cylindrów drukarskich, mniej proofów i niższe zużycie energii.

Adaptacja projektów do różnych formatów, wariantów i/lub wersji językowych pozwala na efektywne zarządzanie portfolio produktowym, a reprografia wykonywana centralnie przez 1 podmiot zamiast wielu, umożliwia uzyskanie spójności druku na różnych podłożach, w różnych technikach lub drukowanych u różnych dostawców druku – co jest szczególnie istotne w przypadku materiałów z recyklingu lub wymagających specjalnych parametrów produkcyjnych.

Rola zespołów technicznych na etapie kreacji

Zrównoważone projektowanie opakowań zaczyna się nie tylko od pomysłu graficznego, ale od świadomego włączenia zespołów technicznych już na etapie kreacji. Nie każdy projekt kreatywny da się wdrożyć do produkcji bez modyfikacji – dlatego tak ważna jest współpraca interdyscyplinarna. Inżynierowie strukturalni (projektujący kształty opakowań), eksperci od projektowania przemysłowego oraz specjaliści ds. reprografii oceniają wykonalność projektu jeszcze przed przedstawieniem konceptu, wskazując kreacji potencjalne ryzyka i ograniczenia wynikające z techniki druku, rodzaju podłoża czy wymogów produkcyjnych. Dzięki takiej współpracy możliwe jest tworzenie koncepcji, które są nie tylko estetyczne, ale też realne do wdrożenia w sposób zgodny z zasadami zrównoważonego rozwoju.

Warto podkreślić, że reprografia bywa błędnie utożsamiana z etapem DTP. Specjaliści DTP przygotowują pliki do druku zgodnie z ogólnymi specyfikacjami drukarni, dbając o odpowiednią rozdzielczość i format. Natomiast reprografia to ostatni etap przed drukiem, wykonywany obligatoryjnie po obróbce DTP, który uwzględnia konkretne parametry technologiczne danej maszyny drukarskiej, techniki druku i podłoża. Bez tego etapu nie da się bezpiecznie i efektywnie przeprowadzić produkcji opakowań – tylko specjaliści ds. reprografii posiadają wiedzę o zagrożeniach technologicznych i potrafią je zidentyfikować oraz zneutralizować.

Znaczenie testowania koncepcji przed wdrożeniem

Możliwości prototypowania – zarówno w formie fizycznej, jak i cyfrowej – odgrywają istotną rolę w procesie rozwoju opakowań. Ich połączenie z etapem kreacji pozwala na szybkie sprawdzenie wykonalności nowych form, materiałów czy mechanizmów otwierania. Dzięki temu możliwe jest przejście od koncepcji do modelu, który można poddać ocenie użytkowników, zespołów sprzedażowych czy działów jakości. Choć nie zawsze konieczne jest wykorzystanie pełnego laboratorium prototypowania, dostęp do narzędzi testowych znacząco przyspiesza proces decyzyjny i zwiększa trafność wdrożeń.

Strategiczne podejście do zrównoważonego rozwoju w całym cyklu rozwoju opakowania

Współczesne projekty opakowaniowe wymagają jednak czegoś więcej niż tylko estetyki i funkcjonalności – coraz częściej opie- rają się na strategicznym podejściu do zrównoważonego rozwoju. Praktyki stosowane w projektach opakowaniowych obejmują m.in.:

• Analizę krajobrazu marki i konkurencji – identyfikację nowych kierunków rozwoju,
• Definiowanie celów i wartości marki wspierających działania proekologiczne,
• Projektowanie doświadczenia marki – opakowania, które angażują konsumentów i wspierają cele środowiskowe,
• Wsparcie w zakresie certyfikacji i deklaracji – zgodność z regulacjami i budowanie zaufania,
• Badania wpływu – ocena, czy działania rzeczywiście rezonują z konsumentami,
• Ocenę struktury i materiałów – analiza cyklu życia, rekomendacje zmian,
• Analizę druku i farb – optymalizacja produkcji, redukcja odpadów,
• Ocenę łańcucha dostaw – identyfikacja możliwości poprawy efektywności,
• Projektowanie opakowań wielokrotnego użytku (circularity),
• Zarządzanie danymi – tworzenie baz specyfikacji opakowań i analiza insightów.

Takie podejście pozwala nie tylko wdrażać innowacje, ale także budować transparentność i zaufanie wobec konsumentów oraz partnerów handlowych – co w branży farmaceutycznej ma szczególne znaczenie.

Cyfrowa komunikacja – jak „Connected Packaging” wspiera edukację i recykling?

W farmacji „Connected Packaging” to nie tylko technologia – to narzędzie, które może realnie wspierać odpowiedzialne zachowania konsumenckie. Integracja QR kodów, NFC i treści cyfrowych pozwala na dostęp do instrukcji użytkowania, zasad recyklingu, informacji o cyklu życia produktu, a także edukacji zdrowotnej. Dzięki temu opakowanie staje się nie tylko nośnikiem produktu, ale także platformą komunikacyjną, która buduje zaufanie i wspiera decyzje konsumenckie. Choć w farmacji – zwłaszcza na rynku lokalnym – rozwiązania te są dopiero wdrażane, ich potencjał jest coraz częściej dostrzegany przez producentów leków i suplementów, szczególnie w kontekście edukacji pacjenta i zgodności z regulacjami.

Jednym z przykładów wdrożenia tego podejścia – z obszaru powiązanego z farmacją – jest projekt cyfrowej komunikacji i uproszczenia struktury opakowań zrealizowany dla jednej z sieci aptek działającej na rynku amerykańskim. Sieć zdecydowała się na pełną transformację opakowań dla swojej marki termometrów, eliminując trudne do otwarcia, plastikowe opakowania typu „muszla” na rzecz rozwiązań papierowych.

Dotychczasowe opakowania nie tylko utrudniały dostęp do produktu, ale także negatywnie wpływały na odbiór marki i były problematyczne pod względem recyklingu.

Wyzwania projektowe obejmowały m.in.:

• Fragmentację portfolio – ponad 20 wariantów produktów od różnych producentów, różne formy termometrów,
• Brak spójności wizualnej i funkcjonalnej opakowań,
• Niską recyklowalność – konieczność oddzielania papieru od plastiku, co zniechęcało konsumentów.

W odpowiedzi na te problemy zaprojektowano:

• Mono-materiałową strukturę papierową, łatwą do recyklingu w domowych warunkach,
• System insertów, który zapewnia kontrolowane rozmieszczenie produktu i jego ochronę w transporcie,
• Czytelne oznaczenia i instrukcje recyklingu, zintegrowane z intuicyjnym mechanizmem otwierania,
• Elementy „Connected Packaging” – w tym QR kody prowadzące do cyfrowych instrukcji użytkowania, materiałów edukacyjnych oraz informacji o recyklingu,
• Cyfrowe wizualizacje produktów (CGI), które zastąpiły plastikowe okienka, poprawiając estetykę i eliminując PVC.

Efektem wdrożenia była nie tylko poprawa doświadczenia użytkownika (User Experience) i wizerunku marki, ale także konkretne korzyści środowiskowe – w przypadku jednego wariantu produktu udało się ograniczyć zużycie plastiku aż o 6,5 tony rocznie, co pokazuje skalę możliwych oszczędności. Projekt zdobył nagrodę za innowację w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Choć projekt dotyczył urządzeń medycznych, jego założenia mogą inspirować rozwiązania również w farmacji – szczególnie w odniesieniu do leków i suplementów diety, które często pakowane są w plastikowe tacki lub pudełka. W takich przypadkach możliwe jest zastosowanie bardziej zrównoważonych rozwiązań, które łączą uproszczoną strukturę materiałową z cyfrową komunikacją wspierającą użytkownika.

Dodatkowo, cyfrowa komunikacja – np. poprzez QR kody prowadzące do instrukcji użytkowania, zasad recyklingu czy materiałów edukacyjnych – może wspierać konsumenta w prawidłowym użytkowaniu i utylizacji opakowania. Warto jednak pamiętać, że przejście wyłącznie na formy cyfrowe może ograniczyć dostępność informacji dla części pacjentów, szczególnie osób starszych, które są przyzwyczajone do tradycyjnych, drukowanych instrukcji. Dla- tego rozwiązania typu „Connected Packaging” warto traktować jako komplementarne narzędzie, które może zwiększyć komfort i zaangażowanie młodszych użytkowników, nie zastępując całkowicie klasycznych form komunikacji.

Technologie i narzędzia wspierające projektowanie zrównoważonych opakowań

Projektowanie opakowań farmaceutycznych wymaga dziś nie tylko kreatywności, ale także dostępu do zaawansowanych narzędzi, które wspierają decyzje projektowe, wdrożeniowe i strategiczne. Wśród kluczowych obszarów warto wymienić:

• Narzędzia analityczne, takie jak bazy danych specyfikacji opakowań, wspierające zgodność z regulacjami PPWR, w tym EPR oraz umożliwiająca analizę danych i raportowanie,
• Niezależną analizę druku i materiałów, pozwalającą na optymalizację produkcji i redukcję odpadów,
• Ocenę struktury, materiałów i łańcucha dostaw, w tym analizę cyklu życia komponentów i identyfikację możliwości poprawy efektywności oraz redukcji śladu węglowego,
• Platformy do zarządzania przepływem prac nad artworkami (tzw. Workflow Management Systems).

Platformy do zarządzania przepływem prac (WMS) odgrywa- ją coraz większą rolę w procesie rozwoju opakowań. Ich wpływ na zużycie surowców jest pośredni, natomiast przyczyniają się do znaczącego usprawnienia pracy zespołów: zmniejszają liczbę pętli akceptacyjnych, redukują błędy, skracają czas wdrożenia i zapewniają lepszą kontrolę nad projektami opakowaniowymi. Dzięki centralizacji komunikacji, automatycznemu przypisywaniu zadań i przejrzystości statusów, możliwe jest bardziej efektywne zarządzanie projektami opakowaniowymi – od koncepcji po finalne wdrożenie.

W praktyce platformy umożliwiają m.in.:

• Zmniejszenie liczby pętli akceptacyjnych i proofów,
• Dostęp wszystkich uczestników procesu do jednego, aktualnego źródła informacji,
• Automatyczne przypisywanie zadań i aktualizację statusów,
• Pełną widoczność historii projektu – w toku, zamknięte, on-hold,
• Ograniczenie ryzyka błędów, nieporozumień i chaosu komunikacyjnego.

Materiały PCR – wyzwania, spójność, komunikacja

Wykorzystanie materiałów PCR (Post-Consumer Recycled)

Podłoża z recyklingu poużytkowego (PCR), to jeden z filarów zrównoważonego rozwoju opakowań farmaceutycznych. Ich zastosowanie wiąże się jednak z szeregiem wyzwań – zarówno technicznych, jak i estetycznych. Podłoża PCR mogą charakteryzować się nieregularną strukturą, widocznymi drobinami pochodzącymi z granulatu, a także różnicami w odcieniu bieli lub zażółcenia – nawet w obrębie tej samej specyfikacji materiałowej, ale różnych partii produkcyjnych. Standardowe proofy są zazwyczaj wykonywane na idealnie białym, gładkim podłożu, co nie oddaje rzeczywistego efektu druku na ma- teriale PCR. W rezultacie finalny zadruk może znacząco odbiegać od zaakceptowanego proofa – zarówno pod względem kolorystyki, jak i ogólnego wrażenia estetycznego. Może to prowadzić do reklamacji lub odrzucenia partii opakowań przez klienta końcowego, szczególnie na rynkach o wysokich wymaganiach wizualnych.

Aby zminimalizować ryzyko i sprostać tym wyzwaniom, stosuje się m.in.:

• Symulacje podłoża na proofach – pozwalające realistycznie odwzorować efekt końcowy na materiale PCR,
• Przygotowanie plików pod profil kolorystyczny danej maszyny drukarskiej – dostosowane do specyfiki recyklingowych podłoży,
• Specyfikacje materiałowe – uwzględniające tolerancje wizualne i techniczne,
• Edukację konsumencką, np. przez komunikację cyfrową na opakowaniach – QR kody, NFC lub linki dynamiczne, które kierują użytkownika do treści wyjaśniających, z czego wykonane jest opakowanie i dlaczego może wyglądać inaczej niż „klasyczne” plastikowe opakowania,
• Wsparcie w komunikacji z partnerami biznesowymi – np. po- przez specjalistyczne webinary prowadzone w języku ojczystym uczestników, niezależnie od kraju, w którym się znajdują. Takie rozwiązanie pozwala skutecznie tłumaczyć specyfikę materiałów PCR i budować akceptację dla ich zastosowania.

Kluczowe znaczenie ma tu współpraca interdyscyplinarna – obejmująca nie tylko zespoły kreatywne odpowiedzialne za projekt graficzny, ale również specjalistów zajmujących się przygotowaniem do druku (reprografią), proofingiem i materiałoznawstwem. To właśnie oni odpowiadają za przygotowanie projektu do druku w różnych technikach (np. offset, fleksografia, rotograwiura, druk cyfrowy), z uwzględnieniem specyfiki konkretnego podłoża i możliwości danej drukarni.

Co istotne, osiągnięcie spójności kolorystycznej i wysokiej jakości druku na materiałach PCR jest w dużej mierze możliwe tylko przy scentralizowanym modelu przygotowania opakowań do druku. W firmach, które realizują produkcję opakowań w wielu drukarniach, w różnych technikach lub na zróżnicowanych podłożach – brak centralizacji reprografii może prowadzić do rozbieżności, błędów i utraty efektów wypracowanych na etapie projektowym. Centralna kontrola nad przygotowaniem do druku pozwala na zastosowanie zasad Zarządzania Kolorystyką (Colour Management) zachowując spójność wizualną opakowań na wszystkich typach materiałów (nie tylko PCR), przewidywalność efektu końcowego oraz większą efektywność całego procesu, szczególnie w przypadku wymagających podłoży z recyklingu.

Case Study 1: Zrównoważone opakowanie dla jednego z najdroższych leków świata

Przykładem zrównoważonego projektu opakowania dla leku o bardzo wysokiej wartości jest realizacja dla firmy biofarmaceutycznej, która specjalizuje się w leczeniu chorób rzadkich. Projekt dotyczył terapii genowej stosowanej w dystrofii mięśniowej Duchenne’a – chorobie genetycznej prowadzącej do stopniowej utraty sprawności ruchowej i przedwczesnej śmierci.

Terapia polega na modyfikacji genów, która umożliwia organizmowi produkcję białka dystrofiny i częściowe przywrócenie funkcji mię- śni. Leczenie jest jednorazowe i podawane dożylnie. Koszt terapii wynosi 3,2 miliona dolarów, co czyni ją jednym z najdroższych leków na świecie.

Projekt opakowania odpowiadał na wyjątkowe wyzwania: konieczność przechowywania w temperaturze -60°C, zmienną liczbę fiolek zależną od masy ciała pacjenta oraz potrzebę zabezpieczenia przed fałszerstwami. Firma nie miała własnego zespołu inżynieryjnego, dlatego skorzystała z usług wyspecjalizowanej agencji, która zapewniła kompleksowe wsparcie i dostęp do odpowiednich ekspertów. Proces rozpoczął się od badań w szpitalach dziecięcych, gdzie prototypy były testowane z udziałem personelu medycznego. Kluczowe wnioski dotyczyły ergonomii, bezpieczeństwa i logisty- ki – w tym potrzeby łatwego liczenia fiolek, zabezpieczeń przed sfałszowaniem oraz kompaktowości opakowania.

Finalne rozwiązanie to modułowa konstrukcja typu „stack box” z tackami mieszczącymi do 25 fiolek w układzie 5×5. Dla mniej- szych dawek zastosowano dedykowaną nakładkę, która zasłania puste miejsca i jednoznacznie wskazuje liczbę fiolek. Ponad 75% komponentów zostało ustandaryzowanych, co uprościło logistykę i produkcję. Projekt strukturalny umożliwił obsługę kilkudziesięciu wariantów w zaledwie dwóch formatach opakowań.

Rozwiązanie łączy funkcjonalność, bezpieczeństwo i estetykę premium, a jego wdrożenie zostało docenione nagrodą Best in Class Packaging Innovation Design. Ten przykład pokazuje, jak kompetencje inżynieryjne – od tworzenia specyfikacji technicznych i modeli CAD, przez testowanie i sourcing, po analizę materiałów i wdrażanie rozwiązań z zakresu zrównoważonego rozwoju – mogą realnie wpłynąć na sukces projektu w najbardziej wymagających warunkach farmaceutycznych.

Case study 2: Fizyczny demonstrator wartości produktu dla zespołów sprzedaży

Producent rozwiązań do podawania insuliny potrzebował narzędzia, które pomoże zespołom sprzedaży skutecznie komunikować korzyści nowej igły do wstrzykiwacza insulinowego – zaprojektowanej tak, by była delikatniejsza i mniej bolesna dla pacjentów.

Aby sprostać temu wyzwaniu, opracowano fizyczny demonstrator z wykorzystaniem warstw silikonu imitujących ludzką skórę. Urządzenie pokazuje różnicę między starą a nową igłą, prezentując reakcję „skóry” na nacisk, co pozwala lekarzom i farmaceutom bezpośrednio porównać działanie produktów.

Projekt obejmował produkcję na małą skalę – pierwsze 100 egzemplarzy zostało przekazanych zespołom sprzedaży i zaprezentowanych na branżowych targach. Takie podejście nie tylko zwiększyło zrozumienie produktu, ale również wzmocniło jego propozycję wartości oraz pokazało potencjał szybkiego prototypowania i wdrażania narzędzi edukacyjnych.

Wsparcie innowacyjności dzięki globalnym insightom

W projektowaniu opakowań farmaceutycznych szczególnie cenne może być obserwowanie i analizowanie kierunków rozwoju, które są już testowane lub wdrażane na innych rynkach. Taki dostęp do globalnych insightów wspiera lokalne zespoły w podejmowaniu świadomych decyzji projektowych – pozwala inspirować się sprawdzonymi rozwiązaniami i dostosowywać je do lokalnych potrzeb oraz regulacji.

Dzięki takiemu podejściu możliwe jest:

• Lepsze rozumienie zmian regulacyjnych – np. wdrażanie rozwiązań zgodnych z PPWR, bazując na doświadczeniach z rynków, gdzie podobne przepisy już obowiązują,
• Szybsze reagowanie na potrzeby konsumentów – np. w zakresie recyklingu, komunikacji cyfrowej czy ergonomii,
• Korzystanie z inspiracji projektowych – które przeszły już testy użytkowe i mogą być punktem wyjścia do lokalnych adaptacji.

Międzynarodowe agencje opakowaniowe lub takie, które mają na bieżąco dostęp do międzynarodowych benchmarków, mogą wspierać producentów farmaceutycznych w podejmowaniu trafnych decyzji – nie narzucając rozwiązań, lecz proponując scenariusze dopasowane do lokalnych realiów. To podejście pozwala działać proaktywnie, z wyprzedzeniem reagując na zmiany rynkowe i regulacyjne, a jednocześnie zachować pełną kontrolę nad jakością, estetyką i funkcjonalnością wdrażanych rozwiązań.

Opakowanie jako narzędzie transformacji

Współczesne opakowania farmaceutyczne to nie tylko bariera ochronna, ale także nośnik wartości marki, narzędzie edukacji i miernik odpowiedzialności środowiskowej. Z perspektywy przedstawionych przykładów widać, że skuteczne projektowanie opakowań wymaga dziś znacznie więcej niż tylko znajomości materiałów czy technik druku. Kluczowe okazuje się podejście holistyczne, które łączy kreację, technologię, regulacje i komunikację, a także centralizację etapu reprografii (przygotowania do druku przez podmiot centralny) – szczególnie istotną przy pracy z materiałami PCR i z różnorodnymi technikami druku.

Coraz większe znaczenie zyskuje również komunikacja cyfrowa na opakowaniach jako narzędzie edukacji i budowania zaufania, wdrażanie rozwiązań do zarządzania przepływem prac (workflow management systems) usprawniających procesy projektowe oraz czerpanie inspiracji z rynków międzynarodowych, które pozwalają działać proaktywnie i adaptować sprawdzone praktyki do lokalnych realiów.

W efekcie opakowanie staje się nie tylko punktem styku z użytkownikiem końcowym, ale także realnym narzędziem transformacji – wspierającym cele biznesowe, środowiskowe i społeczne firm farmaceutycznych.

Zobacz również: Zrównoważone opakowania farmaceutyczne: projektowanie struktury i grafiki, wyzwania materiałowe oraz cyfrowa komunikacja