Aktualności
„Odwaga myślenia jest źródłem odwagi działania” – Polpharma Biologics rozwija produkcję leków biologicznych w Polsce
Jeszcze kilkanaście lat temu niewielu przypuszczało, że leki biopodobne będą opracowywane, rozwijane i wytwarzane w Polsce. Dziś to fakt. Polpharma Biologics – spółka siostrzana Polpharmy – aktywnie buduje swoją pozycję na rynku leków biologicznych. W portfolio firmy znajdują się produkty na różnych etapach rozwoju, a dwa z nich – Ranibizumab i Natalizumab – zostały już zatwierdzone przez Europejską Agencję Leków (EMA) oraz Amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA), co umożliwiło ich wprowadzenie do produkcji.
Czym są leki biologiczne?
Leki biologiczne powstają w żywych komórkach z wykorzystaniem metod inżynierii genetycznej. Najczęściej są to przeciwciała monoklonalne – specjalistyczne białka wytwarzane przez jeden klon limfocytów B, które precyzyjnie rozpoznają i neutralizują konkretny cel w organizmie.
Opracowanie nowego leku
Opracowanie nowego leku jest procesem trudnym i kosztownym. Jeśli całość zakończy się sukcesem, proces produkcyjny chroni nawet 200 różnych patentów, a co za tym idzie lek może być produkowany jedynie przez firmę, która go opracowała.
Leki biopodobne – sposób na obniżenie kosztów leczenia
Gdy ochrona patentowa wygasa, produkcji danego leku mogą podjąć się inne firmy biotechnologiczne. Lek, który powstał jako pierwszy (lek referencyjny) służy jako wzorzec do opracowywania procesów produkcji przeciwciał monoklonalnych w laboratoriach innych producentów. Leki biologiczne opracowane na wzór leku referencyjnego to leki biorównoważne (inaczej biopodobne).
Leki biopodobne muszą wykazywać takie same właściwości fizykochemiczne, mechanizm działania, bezpieczeństwo i skuteczność stosowania co lek referencyjny.
Wytwarzanie leku biopodobnego
Proces wytwarzania leku referencyjnego jest objęty tajemnicą przedsiębiorstwa biotechnologicznego, dlatego opracowanie leku biorównoważnego wymaga najpierw dokładnego zbadania jego struktury. Dopiero po jej poznaniu możliwe jest zaprojektowanie odpowiednich procesów produkcyjnych, które pozwolą na stworzenie leku biopodobnego.
Etapy wytwarzania leku biorównoważnego na przykładzie Polpharma Biologics
Tak samo, jak w przypadku leku referencyjnego, wszystko zaczyna się od opracowania linii komórkowej, której zadaniem będzie produkcja określonych przeciwciał monoklonalnych. W przypadku Polpharma Biologics są to linie komórkowe pochodzące z komórek jajnika chomika chińskiego.
Skala laboratoryjna
Dzięki metodom inżynierii genetycznej komórki można zmienić tak, aby produkowały duże ilości konkretnego przeciwciała. Na tym etapie kluczowe jest także opracowanie optymalnych warunków dla wzrostu komórek m.in. odpowiedniej pożywki, która odżywia hodowlę komórek czy sposobu mieszania hodowli.
Kolejnym krokiem jest sprawdzenie, czy wytworzone przeciwciało oddziałuje w ten sam sposób co lek referencyjny. W tym celu wykonuje się szczegółową analizę przeciwciała – ocenia się ok. 50 parametrów jakościowych z wykorzystaniem wielu metod. Każde przeciwciało monoklonalne musi spełnić ok. 150 kryteriów akceptacji.
UpStream Processing / Przygotowanie produkcji
Następnie proces jest przeskalowywany z produkcji laboratoryjnej na objętości przemysłowe. Obecnie Polpharma Biologics, polegając na swoim doświadczeniu, może przenosić procesy zachodzące w bioreaktorach o objętości jednego litra do bioreaktorów o objętości nawet 2000 litrów. Jest to możliwe dzięki opracowanym modelom matematycznym, które przewidują, jak zmienią się parametry hodowli np. pH przy zmieniającej się objętości.
Ostatecznie proces przemysłowej produkcji przeciwciała monoklonalnego musi być też odpowiednio wydajny. Komórki w bioreaktorze o objętości tysiąca litrów powinny wyprodukować ok. kilograma produktu.
DownStream Processing / Obróbka poprodukcyjna
Kolejny krok czyli oczyszczanie może obejmować nawet osiem różnych etapów, których celem jest pozbycie się resztek pożywki hodowlanej, elementów komórkowych i pozostałości metabolitów. Minimum wydajności oczyszczania wynosi 60 proc., czasami możliwe jest opracowanie metod pozwalających na wydajność rzędu 65-70 proc. Jeśli więc w etapie produkcji komórki wyprodukowały kilogram produktu, celem oczyszczania jest otrzymanie 600 gram przeciwciała monoklonalnego o czystości 99,9 proc.
Ostateczny produkt umieszcza się w buforze, który pozwala zachować stabilność leku przez ok. 4 lata.
Badania kliniczne i zatwierdzenie leku
Leki biopodobne, podobnie jak wszystkie inne leki, muszą przejść badania kliniczne zatwierdzone przez lokalne agencje ochrony zdrowia. Wymagane są badania fazy I (z udziałem zdrowych ochotników), które oceniają bezpieczeństwo i podstawowe parametry działania leku, oraz fazy III (z udziałem osób chorych), porównujące skuteczność preparatu z lekiem referencyjnym.
Jeśli na wszystkich etapach lek biorównoważny wykazywał odpowiednie podobieństwo do leku referencyjnego producent może starać się o dopuszczenie leku do obrotu przez lokalne agencje ochrony zdrowia takie jak EMA czy FDA. Elementem procesu dopuszczenia leku jest także wizyta przedstawicieli agencji w miejscu produkcji leku i drobiazgowa kontrola.
Koszt opracowania leku biorównoważnego wynosi od 150 do 200 milionów euro.
Podsumowanie
Leki biologiczne odgrywają coraz większą rolę w terapii chorób, otwierając nowe możliwości tam, gdzie standardowe leczenie zawodzi. Dynamiczny rozwój leków biopodobnych w Polsce nie tylko zwiększa dostępność terapii dla pacjentów, ale także wzmacnia kompetencje krajowego sektora biotechnologicznego. Przykład Polpharma Biologics pokazuje, że zaawansowane projekty biotechnologiczne mogą być skutecznie realizowane w naszym kraju, co świadczy o rosnącym potencjale polskiej biotechnologii.
